Egileak editore: elkarrizketak

Ostirala, 2012-05-04

'Egileak editore direnean' erreportajea osatzeko hiru lagunei egin dizkiegu elkarrizketak: Andoni Salamero, Ibai Mendinueta eta Imanol Epelde. Hemen irakurri ditzakezue osorik.

Egileak editore: elkarrizketak

ANDONI SALAMERO: ''Zabalkundea bermatu behar duen lagun-irakurleen sarea egin behar dugu''.

(Argazkia: Argia)

Andoni Salamerok bi poesia liburu autoeditatu ditu: Zu. Ni. Bi. Bidean... (2004) eta Bide ertzeko printzak (2006).

Zure bi liburuak autoedizioaren bidetik kaleratu dituzu. Zergatik?

Bi liburuak autoedizioaren bidetik kaleratzea erabaki nuen, izan ere, hasiera batean, batik bat lehenengo liburuarekin, prozesu guztiaren berri izan nahi nuelako. Atsegin zitzaidan liburua idatzi eta gero, ezer argitaratu aurretik, zein urrats ematen ziren ikustea, eta era berean, zenbat lagunek jardun horretan hartzen zuten lanaz ohartzea. Gezurra dirudi, baina ezer plazaratu aurretik, lan eskerga egiten du jende askok eta hori nola gertatzen den behatzea esperientzia bizia izaten da. Gaineratu nahi dut hori egiten duzunean, jende askoren lana ezagutzeaz gain, jende horixe, lanean ari denean, nolakoa den jakiten duzula-zeintzuk diren beren dohaiak, talentuak eta lanean duten biziera-umorea, arazoen aurrean duten ikuskera...-. Bigarren liburuan,  berriz, lehenengo liburuarekin esperientzia polita zela iruditu zitzaidanez, gertuxeagotik, nire herriko inprenta batekin jarri nintzen harremanetan-hasierakoa Donostiako inprenta baten bidez egin bainuen-, eta lana patxadaz bideratu nuen, gusturago jardun nuen herrian lasaiago.

Saiatu zara inoiz ohiko argitaletxeetara jotzen?

Ez, nahiz eta askok iradokizun hori egin didaten. Ideia ez da txarra, erakargarria, argitaletxeek zabalkundea eta berori argitara ematea bermatzen dizute-liburua onartzen badute,  jakina- baina autoedizioak askatasuna ziurtatzen dizu, hau da, zu zara prozesua kontrolatzen duzuna, gustuko olerkiak jartzen dituzu, maketatzailearekin eta inprimatzailearekin zeu egoten zara eta nahi duzun eran liburua aurkezteko aukera aparta duzu, niretzat baldintza ezinbestekoa. Autoedizioaren kasuan, norberak jarri behar du dirua edo bestelako bide batzuk topatu behar ditu berori plazaratzeko, eta hor buruhauste franko izaten ditu norberak dirua lortzeko, baina ariketa horretan ere norbera zailtzeko eta gogotzeko bidea urratu behar du.

Zer nolako esperientzia izan da bi liburuena?

Ezin hobea, atsegina. Nik  oso gozatu dut emaitza ikusi izan dudanean. Lan horren barruan  norberak imajinatzen zuena eta itxuratzen den emaitza ikusitakoan, zur eta lur geratzen zara, izan ere, jabetzen zara hitz horiek, behar bezala apaintzeko eta itxuratzeko, osagai askoz hornitzen direla-irudiez, tipografi bereziez, paper motez…- eta estalki hori oso erakargarri bihurtuko dela baldin eta azal egokiaz jantzia badago, gero, jakina, edukia, mamia izango da ezinbesteko, baina bestelako horiek premiazkoak gertatzen dira. Tamalez, haiek izaten dira itzalean daudenak eta, neurri batean,  gure lanaren inguruan esaten zaizkigun hitz polit horiek haiei ere zor zazkie, zalantza izpirik gabe.

Zenbat ale atera dituzu, zer nolako zabalkundea eman diezu?

Hasieran, 1000 inguru  atera nituen, 300-400 artean saldu nituen, zabalkundea etxe jakin batek egin zidan eta neuk ere bai. Zabalkundea egiterakoan etxe horrek egiten zuena portzentaia polita berak jasotzen zuela jakinez, neu egiten hasi nintzen, lan zailagoa, baina beste esperientzia bat. Hara eta hona deika, hara eta hona emanez aritu nintzen eta bigarren libururako 500 ale plazaratu nituen eta prozedura hau  erabiliz zortzi libururekin geratu nintzen. Esan bedi, honako jardunean liburu batzuk oparitu egin nituela, baina bestelako bideak erabili izan nituela, alegia, erakundetara joz, lagunengana. Nire ustez, lagun batek dioen bezala, zabalkundea bermatu behar duen lagun-irakurleen sarea egin behar dugu, kultura eta harremana oso lotuak baitaude, eta harremana, egun dagoen presa dela eta, baztertu egiten da, azaleko harremanak egiten dira, guztia da presa eta eza, hara-hona joan beharra, hemen mintzatzen aritu eta burua beste edonon. Niretzat, hau behintzat, ez da bidea.

Ohikoa da zu poesia beste arte batzuetan uztartzen ikustea, hala oholtzan nola erakusketa aretoetan. Zer bide egiten du zure kasuan poesiak publikoa/irakurlearekiko harremanean?

Poesia, esan dugun bezala,  bizia da, eta bizia bera poesia, oles dagigunean eta besteari zuzentzen gatzaizkionean, sentimendua da, sentimenduen bidez azalaratzen dugu geure baitan egoki errotua den hori, erroak zabar badaude, ekoizpena zabarra izango da. Nire ustez, norberak ezer ekoiztu behar duenean soseguz, lasaitasunez egin behar du zer esan nahi duen jakinez, ingurua nola dagoen ikusi behar du, giroa usaindu, giroa bere egin, ondoren berak bere baitan dagoen bake hori ekoiztu behar badu. Publikoarekiko, entzulearekiko, irakurlearekiko sentipenen neurgailua nola egon daitekeen ikusi behar du poetak, errezitatu edo irakurri behar duenak, eta gero, hegan egin, idatzi duen horren papera bere egin behar du, hain zuzen hor bere izanaren eta ikusmoldearen zantzuak baitaude, eta irakurle-entzule horien artean dagoen amildegi sakon horretan hegoak astinduz beroiek  agertzen jakin behar ditu.

Liburua bide bat gehiago da harreman horretan, edo liburua da nagusi eta beste bideak (emanaldiak…) haren osagarri?

Bai, poesia bestelako bideak urratuz landu daiteke, alegia, bestelako arte edo disziplinetan: moda (aurten, Leire Santillan diseinatzailearekin jantziak sortu izan ditugu poematxoak arropetan uztartuz), pintura eta poesi a(ez poesia eta pintura bakarka aurkeztuz, baizik eta olerkiak bertan integratuz, halaxe egin dugu Agurtzane Anduetza margolariak eta biok). Honen inguruan asko sakondu behar da, bide berriak aurkitu, lurralde ezezagun horren inguruko ildoak urratzen joan.

Poesiak, liburuetatik harago, badu bidea egiterik? Zer garrantzia du paperean egoteak?

Nire ustez, posible da liburuetatik haratago egitea, goian esan bezala, artista guztiok gara dohain eta talentuen jabe garelako, berauek lantzeko gaitasuna eman zaigu, norberak berea aurkitzen ahalegindu behar du bere lana gustura egin dezan. Honetan guztian poesia lantzen duenak eta berori ekoizten bide desberdinak proposatu behar ditu helburua  apalean poesia lokartzea izan ez dadin. Nire ustez, bizi eta hazi behar du poesiak eta norberak sakonduko dituen bideak onak badira eta guztion mesederako, bada, ezin hobeto. Dagoeneko aldaketak ikusten ditugu batzuek arropetan landuz, beste batzuek era birtualean proposamen berriak aurkeztuz, har ditzagun, hartu eta onartu, onartu eta hausnartu gure bidea egiten hasteko. Izan dezagula guztiok zorionik eta zorterik lan horretan.

IBAI MENDINUETA: ''Ondo antolatutako zabaltze sare euskaldun eta libre bat bota dut faltan.''

Ibai Mendinuetak Xenda bi ez duk lizentzi nobela kaleratu berri du autoedizioaren bidetik.

Argitaletxe batek ezezkoa eman ostean erabaki omen zenuen zure kabuz ateratzea liburua. Pasa dira dagoeneko denbora bat, esperientziatik zer ondorio atera duzu?

Lehenengo aldia zan argitaletxe batekin harremanik neukana. Argi esan zidaten euskara batura pasa edo gerturatu beharko nukeela dena, beste aldaketa asko egiteaz gain. Eta ni ez nengoen horretarako prest. Nere ustez arima galduko zuken liburuak. Bestalde, esan zidaten gaur egunean beste inork ez zidala argitaratuko. Hortaz, denbora galdu ordez, neronek ateratzea erabaki nuen. Balantze ona, liburuak erabat bukatuta egon zedin egin beharreko zerbait zala iruditzen zitzaidan. Eta era berean, ezagutzen ez nuen mundu batera gerturatu ere egin naiz.

Zer du on autoeditatzeak, zer bota duzu zeuk faltan idazte/zabaltze prozesuan?

Autoeditatzeak on du norberak hartzen dituela erabakiak, norbere esku dagoela gauzek aurrera egitea, eta neretzako garrantzitsuenetako gauza bat, testua bera idazleak nahi bezala geratzen dela. Ez dakit hori argitaletxeen kasuan hala izaten dan, maiz uste det ezetz. Idazte prozesuan faltan bota dedana batez ere informazio zehatzetara sarbidea da, eta bestalde, informazio falta handia topatu det, idazten ari nintzen gaien inguruan. Zabaltze prozesuan... ondo antolatutako zabaltze sare euskaldun eta libre bat bota det faltan. Ez dakit ba dan ala ez, baina nik ez det topatu.

Musikaria ere bazara. Musikaren arloan autoedizioa barneratua dago, kasu askotan autoeditatutako lanek ez dute galtzen prestigiorik, musikagintzaren egungo egoeran barneratuagoa dago beste bide batzuen inguruko gogoeta. Literaturan agian hori ez da gertatzen?

Musikan autoedizioa oso zabalduta dago, bai, eta ez da harritzekoa, ikusirik nola aprobetxatzen diran diskoetxeak musika talde gehienetaz. Gehienetan, dirua galtzen ateratzen zeran kontratuak eskaintzen dizkizute, baina "la ostia" balira bezala, fabore bat egiten ariko balitzaizkizu bezala. Beraz, normala, jendea bere kabuz argitaratzen hastea. Literaturaren kasuan, ez dakit, neretzako berri xamarra da literaturaren inguruko mundu hau, ez det ondo ezagutzen. Ez dakit zer iritzi dauden autoedizioaren inguruan, eta zenbateraino praktikatzen dan.

Zure liburua sarean ere eskuratu daiteke doan (edo borondatearen truke) PDF eta EPUB formatuetan. Zuretzat liburua sarean zabaltzeak zer garrantzia du?

Ba horrenbeste ordu, horrenbeste lan, horrenbeste urtez idazten pasa ondoren, zabalpen gutxieneko bat eduki dezan, jarri nuen sarean. Jendeak lasai ikus dezan ere bai, interesatzen zaion edo ez, liburutzarra erosi aurretik, edo erosi partez. Mila orrialdetik gora baitauzka.

Ebook-a bezalako euskarriek aukera gehiago ematen ahal diete autoedizioei jendearengana iristeko, zabalpen fisikoaren arazoa ekiditen den heinean?

Ez det mundu hau gehiegi ezagutzen. Batetik, inprentako gastuak aurreztuko lirake. Jendearengana iristeko, erraztasun gehiago leudekela dirudi, jende batzuengana behintzat, baina ikusi beharko da gizartean ze leku hartzen duten. Hala ere, nik nahiago paperean ere.

IMANOL EPELDE: ''Gaur publikatzen den guztia (izan musika, literatura edo artea...) jarri beharko litzateke sarean jendearen eskura''

Imanol Epeldek Komuneko paperean proiektuko poemak plazaratu zituen Interneten, eta komuneko paperean (Garoa liburu dendakoen laguntzarekin).

‘Komuneko paperean’ proiektuko testuak zuzeneko emanaldietan ezagutu genituen lehenik; gerora etorri zen ‘paperean’, ez ohiko formatuan: komuneko paperean. Autoedizioaren gakoetako bat hori izan daiteke, objektuarekin jolastea?

Autoedizioarena baino gehiago poesiarena. Poesia ez da irakurtzen. Eta gutxiago klasikoen antologiak ez diren lanak. Gure poemak segituan saldu genituen. Eta formatuak izango du horretan zerikusi handiena.

Garai batean autoedizioan edo beste era bateko argitalpenetan (fanzineak, aldizkariak…) ematen ziren adierazpen mota asko, autogestionatuak, elkarlanean oinarritutakoak, normalean argitaletxeetara iristen ez ziren lanak… egun Internetek betetzen du funtzio hori?

Bai eta ez. Orain amaitu dira gauzak jendaurrera ateratzeko aitzakiak. Edonork egin dezake publiko bere lana. Beraz, alde horretatik bai. Baina bigarren mailakoa da hori nolabait, sarean egiten dena esan nahi dut. Kategoria, prestigioa paperak ematen dio. Ez dut uste luzerako izango denik hori, baina akaso beste belaunaldi bat beharko da horretarako.

‘Komuneko paperean’eko testuak sarean ere bildu zenituen hala ere, zure blogean edonoren eskura. Autoedizioa literaturan beste modu batean ulertu behar da egun, sareari esker (edo haren erruz)?

Gaur publikatzen den guztia (izan musika, literatura edo artea...) jarri beharko litzateke sarean jendearen eskura. Autoeditatua izan edo ez, sarean dagoen guztia ere ez baita autoeditatua. Eta ez naiz dena doan jartzearen aldekoa. Jendeari borondatea eskatzearen aldekoa baizik. Baloratu dezala hor eskuragarri dagoena eta ordain dezala duintasunez, iruditzen zaiona.

Hala ere, beste bide ez hain birtualekin elkarlana egin behar litzateke, sarean egiten dena ekinbide/euskarri ‘fisikoagoekin’ osatuz?

Iruditzen zait lan bakoitzaren ezaugarriak hartu beharko liratekeela kontuan. Baina, nire ustez, paperezko liburuek etorkizun laburra dute. Argitaratzen segiko da gero ere, bai, baina ale bereziak direnean edo sareko produktuari plus bat eransten diotenean.

Ebook-a bezalako euskarriek aukera gehiago ematen ahal dizkiete autoedizioei, zabalpen (fisiko)aren arazoa ekiditen den heinean?

Nire ustez bai. Aitzakiak amaitu dira. Publikatzeko behintzat. Baina publizitatean egongo da guztiaren kakoa. Nola egin egindako lanaren promozioa argitaletxe edo enpresa baten sonarik eta babesik izan gabe.

Egun, zure ustez, literatura ezberdina da sarean, zuzenekoetan, paperean…? alegia, eragiten du euskarriak idazteko moduan? Edo literatura (edo hitza, edo poesia, edo…) beti da literatura, iristen den moduan iristen dela ere?

Eszenatoki desberdinak dira papera, pantaila edo komuneko papera. Edo dena delakoa. Publikatu liteke denetan berdin, baina bakoitzaren ezaugarriak ondoen ezagutzen dituenak eta haiek aprobetxatzen, hark asmatuko du eszenatoki horren edo testuinguru horren araberako lanik onena egiten.

Iruzkinak (0)

Iruzkina idatzi

Bideoa

    Eguneroko egoera itxuraz xume horiek izan dira, beste behin ere, Jabier Muguruzak bere liburua idazteko orduan aintzat hartu dituenak: barne-beldurrak, krisialdi ekonomikoa, matxismoa, giza kondizioa, harreman sozialak, sentsualitatea, itxaropenak, bikote-harremanak, barneko indar ezezagunak, kulturaren egoera, bakardadea, duintasuna, zahartzaroa… horiek guztiak azaltzen dira Hilen logika ezkutua (Erein)  liburuan.

Harremanetarako

Oier Guillan & Danele Sarriugarte & Imanol Ubeda
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Txioak

Laguntzaileak